موزاییک چیست و چگونه تولید می شود و انواع آن کدام است


موزاییک چیست

موزاییک چیست ؟

یکی از پر استفاده ترین مصالح ساختمانی موزاییک می‌باشد، ولی متأسفانه در کشور ما هیچ عملی بر روی آن انجام نگرفته است  و شما در هیچ کتابخانه‌ای نمی‌توانید اطلاعاتی در باره آن پیدا کنید. متأسفانه تنها در سایت سیویلیکا آن هم به‌صورت خیلی مختصر و فقط در باره موزاییک‌های تک لایه‌ای مطالبی وجود دارد. این توضیحات و جمع آوری اطلاعات هم کار شخصی بوده که انجام داده‌ام . اهمیت موضوع در اینجاست که موزاییک در قاره اروپا و بخصوص کشورهای آلمان و ایتالیا کاربرد فراوانی دارد و برای اولین بار تولید موزاییک‌های تک لایه‌ای نیز در آنجا آغاز شده و در ایران نیز تنها یک کارخانه در آن‌هم در یزد این نوع موزاییک را تولید می‌کند.

 

معرفی: موزاییک به کف پوشی می‌گویند که متراکم و فشرده است، در واقع نوعی بتن است که فشردگی خود را یا از روش لرزش و یا از روش فشار پرسی به دست می‌آورد ، موزاییک متشکل از سیمان ، ماسه ، پودر سنگ، سنگ دانه،  و آب می‌باشد که در ابعاد و طرح‌های مختلفی موجود است. به‌طور کلی موزاییک شامل دو لایه می‌شود:

1) لایه زیرین یا نارین: این لایه نسب به لایه رویه دارای ضخامت بیشتری می‌باشد و وظیفه تحمل فشار را نیز عهده دار است. و مانند لایه رویه از سیمان ،آب و ماسه تشکیل شده است.

2) لایه رویه و یا رنگ موزاییک : این لایه که نقش و نگار سطح موزاییک را تشکیل می‌دهد از ترکیبات دانه بندی شده و رنگی ، آب، پودر سنگ و سیمان تشکیل شده است.

روش‌های تولید موزاییک :

1 ) روش ویبره‌ای یا لرزشی: در این مورد به هیچ عنوان با فشار سروکار نداریم و عمل تراکم و فشردگی و یکنواخت سازی به‌وسیله دستگاه لرزاننده صورت می‌گیرد و معمولاً به دلیل داشتن سطحی صاف احتیاجی به ساب نیز ندارد اما نوعی موزاییک‌های ویبره وجود دارد که در آن‌ها از سنگ تزیینی استفاده شده است و عمل سایش روی آن‌ها صورت می‌گیرد.( تک قشری)

 2 ) روش پرسی : در این مورد تراکم موجود در موزاییک به دلیل اعمال فشار با استفاده از دستگاه پرس می‌باشد. این فشار بر اساس ابعاد و نوع سنگ دانه‌های به کار رفته در آن تغییر و متنوع می‌باشد. موزاییک‌هایی که به این روش تولید می‌شوند حتماً باید ساب بخورند.( دو قشری)

انواع موزاییک :1- موزاییک‌های ویبره‌ای 2- موزاییک‌های گرانیتی و معمولی

در  موزاییک‌های تک لایه ساب خوردن و فشار پرسی وجود ندارد و برای تولید آن به و برای تولید آن دستگاه‌ها و ابزار پیچیده‌ای مورد نیاز نیست . تنها یک دزاتور (پیمانه کن )، یک هم زن و یک تسمه نقاله 10تا12 متری مجهز به ویبراتور کافی است.  روش تولید بدین صورت است که پس از مخلوط شدن، مواد توسط پیمانه کن به‌اندازه مورد نیاز هر قالب ، به داخل قالب‌های لاستیکی ریخته می‌شوند و روی نوار نقاله گذاشته می‌شوند که این نوار حالت لرزان دارد و با لرزش مواد سبب خارج شدن هوا از میان مواد موزاییکی می‌شود. پس از آن قالب‌ها را حدود 5 ساعت به حال خود رها کرده تا خشک شوند ، سپس قالب‌ها را از یکدیگر جداسازی کرده و موزاییک‌ها را داخل آب می‌گذارند و بعد از آن بسته بندی می‌نمایند.

3) موزاییک شسته: تولید این نوع موزاییک نیز مشابه موزاییک‌های معمولی و گرانیتی می‌باشد، با این فرق که زمانی که موزاییک جهت از دست دادن آب فیزیکی خود در گرمخانه می‌ماند، 5 ساعت است و سپس در هنگام ساب نیز متفاوت با موزاییک عادی ساب می‌خورند. به این شکل که در دستگاه ساب به‌جای کله‌های ساب (سنگ سمباده) فرچه‌های سیمی در 3 مرحله که از زبری به نرمی جای گرفته‌اند .

 

موزاییک‌ها پرداخت شده و در هنگام ساب نیز بر روی موزاییک‌ها آب پر فشار ریخته می‌شود.

4) موزاییک‌های تک لایه‌ای: این نوع بیشتر در کشورهای آلمان و ایتالیا تولید شده و کاربرد دارد .این موزاییک تک لایه بوده و به دلیل وزن کم در ساختمان‌های مرتفع از آن استفاده می‌شود. این نوع موزاییک قسمت زیرین یا نارین ندارد و دانه‌های بسیار کوچکی در آن استفاده شده است، ولی به‌طور کلی برنامه تولید آن مشابه موزاییک گرانیتی است و همچنین در بخش پرس، در زیر پرس کانال‌ها و مسیرهایی وجود دارد که بر روی آن قرار گرفته است به‌طوری که پرس شده و کاملاً خارج می‌شود.

طبقه بندی موزاییک‌ها بر اساس شکل ظاهری و نمای سطح رویه :

  • 1)موزاییک سنگ دار: موزاییکی که سطح رویه‌ی آن متشکل از سنگ‌های تزئینی است و به 3 صورت شسته و  صاف و شیاردار(طرح دار) ساخته می‌شوند و برحسب سایز و قطر دانه‌های سنگی به 5 دسته گروه بندی می‌شوند
  • 2) موزاییک سیمانی: موزاییکی است که در سطح رویه هیچ‌گونه سنگ دانه‌های تزئینی ندارد و تنها دارای شیار و طرح‌های ساده است.
  • 3) موزاییک شسته : موزاییکی را گویند که سطح آن دارای دانه‌های شن برجسته آشکار ست
  • 4) موزاییک شیاردار: موزاییکی که سطح رویه آن فرورفتگی و برجستگی‌هایی به اشکال مختلف وجود داشته و به‌عنوان سنگ فرش پیاده رو و محوطه مورد استفاده قرار می‌گیرد.

5) موزاییک پلاکی: به موزاییکی گویند که در سطح رویه آن مصالح ساختمانی سخت و صیقل پذیر قرار می‌گیرد. اندازه این سنگ‌ها بر مبنای ابعاد موزاییک متفاوت می‌باشد و به‌صورت صاف ساخته می‌شوند.

آزمایش‌ها: مقاومت در برابر یخ زدگی، تست مقدماتی ابعاد موزاییک، تعیین مقاومت خمشی سایشی، استاندارد 755 ایران: با توجه به استاندارد 755 ایران موزاییک باید دارای این ویژگی‌ها باشد: میزان جذب آب یا Water absorption حداکثر 8 درصد، مقاومت خمشی یا Compression resistance (به‌صورت میانگین) حداقل 45 کیلوگرم بر سانتی متر مربع و حداکثر 40 کیلوگرم بر سانتی متر مربع (به‌صورت منفرد)، تلورانس ابعاد یا Dimension tolerance حداکثر -+ 2 و تقعر و تحدب یا Concavo-convex حداکثر -+2 میلی‌متر و میانگین سایش یا Mean abrasion حداکثر طول 32 میلی‌متر می‌باشد. تولید موزاییک 6 مرحله دارد که روی دستگاه پرس انجام می‌شود و داری 6 توقفگاه است. (البته در صورتی که نقش این 6 مرحله را در تولید موزاییک نقش اصلی بدانیم)

لغت موزاییک به معنی نقش و نگار یا تصویری است که از قرار دادن بخشه‌ای کوچک رنگی سنگ، سرامیک، کاشی و شیشه و … در کنار یکدیگر تشکیل می‌گردد. حتی از تکه‌های کاغذ و یا هر چیز دیگری نیز می‌توان استفاده نمود. در گذشته شیشه‌های رنگی و سنگ‌ها بیشترین کاربرد را داشته‌اند و امروزه علاوه بر آن‌ها می‌توان از سرامیک، کاشی و مواد جدیدی که با نامه‌ای مختلف با همین هدف تولید می‌شوند استفاده نمود.

در گذشته‌های بسیار دور شیشه از ارزش بالای برخوردار بوده و جنبۀ تزئینی داشته است و امروزه بااینکه به‌صورت ارزان، متنوع در رنگ و انبوه تولید می‌شوند، لیکن جنبه‌ی هنری خود را از حفظ کرده‌اند که پنجره‌ای نوین از طراحی و معماری را می‌گشاید.

در معماری قدیم ایران تزئین پنجره‌ها به‌صورت چسباندن پاره‌های کوچک شیشه رنگی در انواع نقش و نگارهای زیبای هندسی و غیر هندسی بود. برخی از این پنجره‌ها را اورسی می‌نامیدند. در کاخ گلستان نمونه‌هایی از این پنجره‌ها را می‌توان مشاهده کرد. این هنر که از دوره باستان همواره بخشی از زندگی انسان‌ها بوده است، چشم‌اندازهای دل‌پذیرتری را برای زندگی آینده ایجاد خواهد کرد.

در معماری سرزمین ایران و به‌خصوص در بناهای مذهبی هنر موزاییک بیش از تمام کشورها استفاده شده است. این هنر باوجود آوردن فضاهای رنگارنگ باعث تأثیر زیاد و فوق‌العاده‌ای بر بیننده می‌شود. اگر می‌خواهید قدمت و بزرگی ایران کهن را دریابید به اکتشافات جام موزاییکی مارلیک که متعلق به هزارۀ اول پیش از میلاد است، خشت‌های لعاب دار چغازنبیل و آجرهای لعاب دار رنگین و منقوش به جا مانده از زمان هخامنشیان، دقت و توجه بیشتری نمایید. همچنین از مسجد شیخ لطف الله در اصفهان می‌توان به‌عنوان مثالی از آثار پس از اسلام اسم برد.

متأسفانه در این حوزه علی رغم پیشینه کهن این هنر در ایران، در معماری امروز کشورمان کمتر فعالیتی انجام گرفته و جایگاه این هنر در پیرامون ما خالی است و حتی باید گفت جایگاه قدیمی خود را نیز از دست داده است، به‌طوری که امروزه در بناهای جدید موزاییک و شیشه رنگی تقریباً اثری از آن دیده نمی‌شود.

زیبایی موزاییک در ایجاد و ارزش قائل شدن برای فضاهای مختلف

وقتی قطعات کوچک و رنگین سنگ، شیشه، یا کاشی در مجاورت هم جای می‌گیرند و طرح‌های تزیینی یا تصاویر گوناگون پدید می‌آید، موزاییک نامیده می‌شود؛ که هنری باستانی و کهن است که همواره در حال یافتن چیزهای جدید در آن می‌باشیم. موزاییک به‌عنوان یک هنر تزیینی مانند نقش و نگار روی دیوار، آشنا ولی پیش پا افتاده رخ می‌نمایاند تا بالاخره در دستان ماهر یک هنرمند قرار گیرد، آن زمان این بیان تبدیل به هنری به طراوت ذهن خالق آن خواهد شد.

قطعات سنگی که به‌منظور یک طرح موزاییکی کف استفاده می‌شوند، آن قدر کوچک هستند که گوی این طرح موزاییکی نقاشی با سنگ می‌باشد و به همین دلیل موزاییک کف، پا را بسیار فراتر از مرزهای این رسانه قرار داده است. امروزه موزاییک‌ها به همان صورتی ساخته می‌شوند که زمانی در پومپئی به‌عنوان مواد کف‌پوش کاربرد داشت. به این صورت که تکه‌های سنگی کوچک را برداشته و با دست درون ملاط می‌گذارند. از لحاظ طراحی، این راهکار بسیار ساده، انعطاف پذیر محسوب می‌شود و به همین دلیل است که کف‌پوش‌های موزاییک را همیشه در لبه برش سبک فضاهای درونی جای می‌دهند. بنابراین جای هیچ‌گونه شگفتی وجود ندارد که بدانیم، موزاییک در تمام عصرها از عهد باستان گرفته تا به امروز استفاده می‌شده و نشان‌دهنده‌ی قدرت صاحب خانه بوده است و همواره کف‌پوشی بی‌نظیر بوده و نماد عشق به سبک‌های نوین به‌حساب می‌آمده؛ حتی در شرایط کنونی نیز تفاوتی ایجاد نشده: کف‌پوش‌های موزاییک معمولاً دارای رنگ‌های متنوع و طرح‌های بی‌شماری می‌باشند.

موزاییک‌های آماده

استفاده از موزاییک‌های آماده برای خلق محدوده‌ها و عناصر تزیینی، روشی مقرون به‌صرفه‌تر برای پوشش کف است. گرچه استفاده از سنگ رایج‌تر است اما برای هرگونه پوشش کف، پس زمینه شبکه شبکه یا مشبک می‌تواند استفاده شود. برگ‌های پاییزی، امواج پیچشی و درختان مو برخی مواقع حاشیه یک طرح ساده را شکل می‌دهند. با تدبیری که می‌اندیشید، می‌توانید اجزای تزیینی موزاییک را درون کاشی‌های سرامیک یا حتی درون کف‌پوش‌های چوبی درج نمایید تا در کل نمونه ترکیبی باب میل شما به وجود آید.

مثلاً شاید تمایل به نقش زدن تصویری رنگی در کف آشپزخانه منزلتان داشته باشید. احتمالاً تکه‌ای موزاییک هم رنگ با کف‌پوش‌های ورودی می‌تواند حروف اول نام صاحب‌خانه را بر خود نقش بنهد که این نیز سرتاسر تفاخر بوده و موقعیت برتر و والای صاحب‌خانه را القا می‌کند. یا تصور کنید که چقدر هیجان انگیز می‌شود اگر داخل قطعات سنگ مرمر، موزاییک‌های شیشه‌ای جای گیرند. این قطعات شیشه‌ای مثل الماسی گران‌بها از سطح کدر و مات اتاق منعکس می‌شوند. در واقع هیچ محدودیتی وجود ندارد. موزاییک‌ها همان قدر که به‌آرامی بر کف حمام جای می‌گیرند، کف اتاق پذیرایی نیز به همین آرامی قرارمی گیرند.

به همان صورت که می‌توانید وسایل و لوازم مختلف را با اضافه کردن چیزهای مناسب دارای ارزش و اعتبار کنید، درباره کف اتاق نیز می‌توان به همین صورت عمل کرد که با موزاییک آراسته می‌شود، اما باید بدانیم که تصاویر سنگی نسبت به لوازم پارچه‌ای چند منظوره تر می‌باشند؛ در یک ترکیب هیجان انگیز، تکه‌های کنار هم چیده شده‌ی موزاییک می‌توانند مانند یک ستاره نقشی حیاتی در طراحی کف اتاق بازی نمایند. اندکی از طرح‌های کف، حالتی پر اقتدار به‌مانند کف‌های تماشایی متشکل از سنگ‌های رنگی دارا می‌باشند. اگر خواهان الگویی رنگی و مینیاتوری و ظریف می‌باشید، برای پوشش کف قطعات موزاییک را مورد توجه قرار دهید.

زیبا سازی موزاییک

صیقل دادن موزاییک ها یکی از بخش های جذاب در موزاییک سازی است. در این مرحله که به روش های سنتی، اتوماتیک و نواری انجام می شود سطح موزاییک ها ساییده می شوند تا رنگ دانه ها و سنگ های به کار برده  درون آن نمایان شود و به موزائیک زیبایی ببخشد. در گذشته سابیدن توسط یک سنگ سمباده که روی موزاییک حرکت می کرد، انجام می شد. اما با پیشرفت خط تولید این کار توسط یک دستگاه بزرگ و یا توسط نوار نقاله عمل ساییدن به اندازه دلخواه انجام می شود.

در هنگام سابیدن بسته به نوع هدف موزاییک از سمباده های ریز و درشت برای ایجاد شیار های متفاوت و برجستگی های مختلف استفاده می شود در این حین برای شستشو و خنک کردن موزاییک به دلیل اصطکاک از آب همراه با سمباده استفاده می کنند. و از یک سمباده ی مشکی رنگ برای برق انداختن موزائیک کمک می گیرند.

 

 

 

حرارت دهی و مقاوم سازی

 

این مرحله که از نام آن مشخص است با گرما انجام می شود این قسمت به چند روش انجام می شود:

 

روش معمولی

 

در این روش که کمی وقت گیر است از محفظه های بزرگ برای گرما دادن به موزائیک استفاده می شود در این مرحله دمای محفظه ها تقریبا 30 درجه است و موزاییک ها برای 8 ساعت در محفظه قرار می گیرند و پس از آن به موزاییک ها در حدود 5 ساعت آب داده می شود.

 

استفاده از بخار آب

 

در این روش پس از قالب گیری موزائیک برای سریع تر شدن تولید موزاییک ها را در مکان هایی قرار داده و بخار آب با فشار بین آنها قرار می گیرد.

 

استفاده از آب گرم

 

این روش که برای تعداد محدودی موزائیک انجام می شود با قرار دادن موزاییک در آب گرم انجام می شود یا در روش های سنتی در فصل گرما موزاییک ها را آب دهی می کنند. و در فصل سرما در اتاقک های گرم آب می پاشند.

 

بتونه کاری موزائیک

 

نوعی از تعمیر برای موزاییک هایی است که در حین سابیدن و گرم کردن و جا به جایی خراش هایی روی آنها ایجاد می شود. برای این کار مقداری سیمان و پودر سنگ به قسمت مورد نظر می زنند و پس از خشک شدن ملات آن را دوباره صیقل می دهند. این کار نیز به دو روش دستی و ماشینی قابل انجام است.

 

دپو کردن موزائیک

 

و در پایان کار موزاییک ها رو هم قرار می دهند تا بر اثر فشار به مقاومتشان افزوده شود به این کار دپو کردن می گویند.

 

سنجش کیفیت

 

پس از اتمام مراحل تولید موزائیک با انجام آزمون هایی میزان مرغوبیت و کیفیت آنها را می سنجند تا از استاندارد بودن آن مطمئن شوند این آزمون ها شامل: تست مقدماتی، تست ابعاد، تست سایش، تست خمش و دوام در برابر یخ زدگی است.

 

انواع موزاییک

 

موزاییک تک لایه

 

این نوع موزائیک به دلیل داشتن یک لایه بسیار سبک است و سطح آن کاملا صاف است به دلیل وزن کم و سطح زیبا برای استفاده در طراحی های داخلی خانه بیشتر استفاده دارد و جنبه ی تزئینی دارد.

 

موزائیک دو لایه یا موزائیک معمولی

 

این موزائیک که رایج ترین نوع موزاییک است از دو لایه زیرین و رویه تشکیل شده. قسمت زیر این موزائیک به نام نارین و لایه بیس و قسمت رویه آن همان سطحی است که برای صیقل دادن و زیبایی کاربرد دارد. و مواد تشکیل دهنده آن همان مواد گفته شده در نحوه ساخت موزاییک است. و از آن برای مصارف کف استفاده می شود و از نظر هزینه نسبت به دیگر موزاییک ها قیمت کمتری دارد.

 

موزاییک پلیمری

 

موزاییک پلیمری نوعی از موزاییک است که برای کف انتخاب می شود این نوع موزائیک به دلیل ترکیبات آن بشدت متراکم و محکم است. این موزاییک هنگام تولید با رزین پلیمری که ماده ای با قابلیت چسبندگی است و دانه های رنگی شیمیای ساخته می شود. این موزاییک مقاومت بالایی در مقابل یخ زدگی دارد.

موزاییک واش بتن

 

در این موزائیک از یک ماده به نام روان کننده بتن یا پلی کربوکسیلات استفاده می شود که با دخالت در نسبت ترکیب سیمان و آب، باعث مقاومت زیاد این موزائیک می شود.

انواع موزائیک ها

موزائیک ها هم مانند دیگر مصالح ساختمانی شامل انواع مختلفی بوده و هر یک از آن ها شکل ظاهری متفاوتی دارند. اگر بخواهیم به چند مورد از انواع موزائیک ها اشاره کنیم، می توان موزائیک های شیار دار، موزائیک های سیمانی، موزائیک های سنگ دار، موزائیک های شسته، موزائیک های پلاکی و… را نام برد. در ادامه توضیحات مختصری در رابطه با هر یک از موزائیک های نام برده شده خواهیم داد.

  • موزائیک های پلاکی: از ویژگی این نوع موزائیک ها می توان به سطح سخت و همچنین صاف آن ها  اشاره کرد.
  • موزائیک های شسته: از ویژگی های این نوع موزائیک ها می توان به سطح تشکیل شده از سنگ دانه آن ها اشاره کرد.
  • موزائیک های سنگ دار: سطح رویه موزائیک های نام برده شده دارای سنگ های تزیئنی در ابعاد مختلف می باشد.
  • موزائیک های سیمانی: این نوع موزائیک ها هیچگونه تزیئن خاصی نداشته و فقط دارای یک سطح صاف و شیاردار می باشد.
  • موزائیک های شیاردار: همان طور که از نام این نوع موزائیک مشخص است، دارای یک سطح شیاردار می باشد.

با موزائیک های پلیمری آشنا شوید

به احتمال زیاد زمان خرید موزائیک با نام پلیمری آشنا شده اید. در رابطه با آن باید بگوییم به کمک فوق روان کننده هایی مانند پلی کربوکسیلات، رزین سمنت و… تحت فرآیند پلیمریزاسیون ساخته می شوند. در این بخش لازم است بدانید برای رنگ کردن موزائیک های پلیمری از رنگ دانه های شیمایی استفاده می شود و به همین دلیل هم تنوع رنگ بسیار بالایی دارند.

نحوه ساخت موزائیک های پلیمری به شکلی است که مقاومت و دوام آن ها را افزایش داده و در هر شرایط آب و هوایی قابل اجرا می باشد. از دیگر ویژگی های موزائیک پلیمری می توان به قدرت جذب پایین آب تا چیزی حدود 3 درصد و مقاومت آن در برابر خورشید اشاره کرد.

نکات اجرایی در رابطه با موزائیک های حیاط

همان طور که در سطرهای بالاتر هم بیان شد، موزائیک های کاربرد بسیار بالایی برای پوشش دهی کف حیاط داشته و به همین دلیل باید در انتخاب آن ها دقت کنیم؛ از طرفی رفت و آمد به روی موزائیک های نصب شده در کف حیاط بسیار زیاد بوده و به همین دلیل هم باید از جنس مقاوم موزائیک ها برای آن استفاده شود. از موارد مهمی که باید در انتخاب موزائیک برای حیاط در نظر داشته باشید، می توان به عدم وجود ترک خوردگی، عدم وجود پوسته پوسته شدن، لبه به طول حداکثر 4 سانتی متر، رنگ بندی یکنواخت، عدم وجود تابیدگی در آن و… اشاره کرد.

پاسخی بگذارید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *